Er is veel bereikt waar we trots op mogen zijn, benadrukte Marieke. Kijk alleen al naar de samenwerking in de kernen en tussen het regulier en gespecialiseerd onderwijs: die bestond vier jaar geleden nog niet eens. Toch is er nu nieuwe beweging nodig om écht stappen naar inclusief onderwijs te zetten.
Marieke: “We bevinden ons in een ‘tussentijd’. Op weg naar inclusief onderwijs is nog lang niet alles duidelijk, maar we zijn toch op weg. Ik hoop dat we in onze regio samen die sprong vooruit durven maken. Mijn uitnodiging: bedenk vooral buiten de gebaande paden wat nodig is om te gaan versnellen.”

Doorbouwen op wat is bereikt

Begeleiders Igor Verretas en Marcel Elzenaar hielden de vaart erin tijdens de verschillende rondes tijdens de twee ontwerpbijeenkomsten. Zij presenteerden het vertrekpunt voor de ontwerpsessies. Hoe ontwikkelen we op grond van de opbrengsten en ervaringen van de afgelopen jaren een onderwijslandschap waarin iedere leerling kan deelnemen aan regulier onderwijs in de eigen kern en daar onderwijs en ondersteuning krijgt die nodig is?

“Maak eerst even uitgebreider kennis met elkaar”, was de uitnodiging. De startvraag daarvoor:

“waarom is het voor inclusief onderwijs belangrijk dat jij er bent vandaag?”

De eerder verzamelde en gebundelde uitspraken van kinderen uit het samenwerkingsverband boden ook inspiratie voor een goed startgesprek.
Daarna gingen de verschillende groepen aan de slag met de thema’s uit het huidige ondersteuningsplan. Wat gaat goed, wat kan nog beter en waar moeten we zeker mee doorgaan? Dat leverde veel post-its op.

Ontwerpen grote ontwikkelingen

Logischerwijs ging de meeste tijd naar het ophalen van ideeën voor het nieuwe plan. Als inspiratie daarvoor verwoorden collega’s in het samenwerkingsverband eerst de stemmen van leerlingen, ouders, leerkrachten en bestuurders. Zij lazen citaten voor uit eerdere ophaalsessies met deze groepen.
Uit die eerdere bijeenkomsten kwamen in elk geval vier grote ontwikkelingen naar voren waarop we koers moeten bepalen richting de toekomst:
• Samenwerking in de kernen: hoe kunnen we de focus verleggen naar de dagelijkse praktijk in scholen?
• Pedagogisch leiderschap en een inclusieve mindset voor iedereen: wat vraagt de transitie naar inclusief onderwijs van ons pedagogisch leiderschap?
• Een gezamenlijk veranderverhaal vanuit veranderkracht: welk sterke verhaal laat ons zien wat mogelijk is en helpt ons om in beweging te komen?
• Regionaal onderwijsecosysteem: welke vormen van samenwerking en uitwisseling tussen onderwijs en andere maatschappelijke organisaties gaan helpen?

Bij elk thema kozen de verschillende tafelgroepen een ontwerpvraag uit, verkenden ideeën en maakten vervolgens voor één idee een gedetailleerd beeld van wat er nodig is om dat idee tot een succes te maken.
“Denk vooral out-of-the-box met elkaar!”, nodigde Igor alle groepen uit. Dat lieten zij zich geen twee keer zeggen: er werd volop gepraat, verkend, gediscussieerd, geschreven en getekend. Zo kwamen voor alle grote ontwikkelingen mooie bouwstenen in beeld.

Een greep uit de ontwerpen

Een van de groepen presenteerde een inclusieve droomschool als ‘school voor het leven’ en als ‘maatschappelijk hart van de kern’. “Elke kern moet zo’n school hebben als gemeenschapsplek voor ontwikkeling”, was de toelichting erbij. Hier werken regulier en gespecialiseerd onderwijs samen en vind je ook allerlei andere voorzieningen voor jeugd in de wijk.
“We kenden elkaar nauwelijks, maar we zaten binnen een paar minuten op één lijn”, koppelde een van de deelnemers aan de andere ontwerpgroepen terug. “Als je kijkt naar een regionaal onderwijsecosysteem, dan hebben scholen de beste vertrouwenspapieren om een gemeenschapshuis te zijn in de kern. In de school komt alles bij elkaar.”

Misschien is het ook een goed idee als samenwerkende partners in de kern meer zelf mogen ‘beslissen’ en bijvoorbeeld ook budgetten kunnen verdelen, opperde een van de groepen. Zo kun je nog gerichter aansluiten bij wat in elke kern nodig is.

Een andere groep dacht na over het onderwijs heel anders organiseren dan het huidige leerstofjaarklassensysteem. “We kunnen het onderwijs niet laten zoals het nu is, maar zullen het echt meer rond kinderen moeten organiseren.”

Een gedeeld beeld van wat inclusief onderwijs kan zijn gaat ons echt helpen, vonden de groepen die zich bezighielden met het thema ‘veranderverhaal’. “Iedereen zou moeten kunnen vertellen: zó werken wij aan inclusief onderwijs in de in de Duin- en Bollenstreek.”

Wat hebben we zeker nodig?

Alle groepen waren het erover eens dat we de pedagogiek en het pedagogisch leiderschap een fundamentelere plek moeten geven in de nieuwe plannen. En die pedagogisch leiders zijn we allemáál.
Ook veelgenoemd: excellente schoolteams, coachende leraren, rijk onderwijs en korte lijnen tussen onderwijs en zorg.

“Per school kun je kijken wat de behoeftes zijn om ieder kind binnenboord te houden en budgetteren naar behoefte kan helpen”, koppelde een van de ontwerpgroepen terug. “Geld moet goede ideeën volgen.”

Voor alles moet de liefde voor het kind het vertrekpunt blijven. Anders mógen zijn, moet nog normaler worden. We kunnen verder stretchen in het denken in mogelijkheden. De komende ondersteuningsplanperiode moeten we daarom eigenlijk stééds ‘ontwerpgericht’ en lerend blijven werken. Niet alleen out-of-the-box-denken tijdens ontwerpbijeenkomsten als deze dus, maar vooral ook in de dagelijkse praktijk.
Juist de kleine voorbeelden die kinderen helpen om hun talenten te ontwikkelen, kunnen daarbij inspireren. Van wiebelkrukken tot passende werkplekken: soms is de stap naar mee kunnen doen helemaal niet zo groot. Soms ook wél. En dan is de expertise van het gespecialiseerde onderwijs heel welkom.
Misschien werken gespecialiseerde leraren straks wel voor de helft van hun tijd in het regulier onderwijs. Hoe dan ook is goede kennisoverdracht nodig. De vraag die in het gespecialiseerd onderwijs dus vaker gesteld gaat worden: ben jij die leraar voor kinderen op jouw gespecialiseerde school, of ben jij (ook) die leraar die jouw kennis naar het reguliere onderwijs brengt?

Nu: schrijven!

En zo kwamen nog veel meer uitgewerkte ontwerpen op tafel. De droomscenario’s, de concretere eerste stappen, de praktische tips en de vergezichten: het is allemaal waardevolle voeding voor het nieuwe ondersteuningsplan, benadrukte Marieke Jas. “Daar gaan we nu mee aan de slag. Op naar een eerste concept! Heel veel dank aan iedereen die zo geweldig heeft meegedacht!”